We zijn er in Nederland niet meer zo aan gewend: grootschalige militaire materieelverplaatsingen in colonneverband. Maar tijden veranderen en de geopolitieke dreiging is anno 2026 groter dan zij sinds de dagen van de Koude Oorlog geweest is. De krijgsmacht groeit, er wordt stevig geïnvesteerd in materiële en personele versterking van Defensie en daardoor zal ook de militaire aanwezigheid in de publieke ruimte toenemen. Voor oefeningen of voor verplaatsing van militaire eenheden over ons grondgebied naar de oostflank van het NAVO-territorium.
En wat als het fout gaat?
Militaire colonnes zijn vooralsnog schaars op het Nederlandse wegennet, maar met enige regelmaat rolt zwaar legermaterieel over onze wegen. Voor oefeningen van Nederlandse of buitenlandse legereenheden of bij aflossingsoperaties van Amerikaanse troepen in Oost-Europa, als Nederland ‘host nation support’ levert door havens en infrastructuur beschikbaar te stellen. Hoewel omgeven door stevige veiligheidsmaatregelen en onder begeleiding, kan er tijdens zo’n transport toch iets fout gaan.
Dat bleek in september afgelopen jaar, toen op de A16 bij Breda een militair voertuig in een colonne in botsing kwam met een personenauto, waarna nog enkele auto’s en een vrachtwagen bij het ongeval betrokken raakte. Vier personen raakten gewond. De gevolgen vielen relatief mee omdat het om een relatief licht legervoertuig ging, maar in de colonne bevonden zich ook zwaardere gepantserde voertuigen. Een dag later reed ook een colonne met oner andere vier zware pantserhouwitsers op rupsbanden van Oirschot naar Stroe, een route van 200 kilometer.
De civiele hulpdiensten in Nederland hebben minimale kennis over militaire voertuigen met hun specifieke kenmerken en risico’s, zoals bepantsering, lastige toegankelijkheid via kleine toegangsluiken en eventueel aanwezige munitie. Bovendien is het bij de brandweer beschikbare redgereedschap ongeschikt voor het openen van gepantserde voertuigen. Wat is het handelingsperspectief voor hulpverleners als een gepantserd voertuig op zijn kop of zijkant ligt, met een gewonde bestuurder die eruit moet? En weten we eigenlijk wel hoe de rolverdeling is tussen de civiele hulpdiensten en het bevoegd gezag aan de ene kant en Defensie aan de andere kant?
Praktijk en theorie
Bewustwording en kennisbevordering door training en oefening zijn geen overbodige luxe in een tijd van toenemende militaire activiteit. Daarom hebben de organisatoren van het multidisciplinaire demo-scenario tijdens eRIC 2026 besloten dit thema uit te werken in een spectaculaire praktijkcasus in combinatie met een tweetal workshops/masterclasses. Het scenario wordt in twee delen geknipt, die na elkaar worden behandeld op de demonstratiestrip op het eRIC-buitenterrein: een incident op militair terrein en een incident op de openbare weg nabij militair terrein. De plaats is belangrijk, want die bepaalt de bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Op militair terrein is Defensie de bevoegde autoriteit en verlenen de civiele diensten ondersteuning, op de openbare weg heeft Defensie geen eigen bevoegdheden, maar heeft zij wel een belangrijke rol in de ondersteuning met kennis en zo nodig specialistische ondersteuning. Inzicht bieden in dat ‘spel’ van rollen, bevoegdheden, taken en afspraken, is het doel van de multi-demonstratie dit jaar. Wie doet wat en welke partij is bestuurlijk en operationeel ‘in charge’?
Aan de demonstratie wordt deelgenomen door eenheden van brandweer, politie, Koninklijke Marechaussee, ambulancedienst, het Special Operations Response Team van Ambulance Amsterdam (SORT), Defensie, Rijkswaterstaat. Direct aansluitend op de praktijkdemonstratie vinden nabij de demolocatie in tenten twee korte masterclasses plaats, bestemd voor operationeel leidinggevenden van de verschillende multidisciplinaire partners.
In de masterclass over techniek en hulpverlening, verzorgd door Frank Poels van Artem Fire & Rescue Academy, krijgen belangstellenden uitleg over het heffen van een gepantserd voertuig en het bevrijden van slachtoffers uit zo’n zwaar voertuig. In een parallelle masterclass legt Ritchie Trompert van upstream Academy uit hoe de rollen en verhoudingen in de multi-samenwerking zijn belegd en welke bestuurlijke kaders en verhoudingen leidend zijn in de opschaling van het bestuurlijk crisisbeheersingsniveau.
In de visie van de samenwerkende demonstratiepartners is het multi-scenario tijdens de eRIC-beurs het startpunt voor een vervolgroute naar bewustwording en kennisbevordering in het Nederlandse OOV-domein. Een eerste kennismaking met het fenomeen hulpverlening rond zware militaire voertuigen. Kennis die bij binnen de gehele civiele hulpverleningssector moet worden verankerd, in alle veiligheidsregio’s. Met het multi-scenario als aanjager gaan de organisatoren na de beurs onderzoeken hoe een gericht kennis- en trainingsprogramma voor alle civiele ketenpartners in de hulpverlening en crisisbeheersing kan worden ontwikkeld. Zodat hulpdiensten en crisisteams qua kennis en kunde toegerust zijn als zij op een dag met zo’n scenario worden geconfronteerd.
De multidisciplinaire demo vindt plaats op zowel 22 als 23 april 2026 om 11.30 en 14.30 uur op Demoterrein 1.
